روشن کننده پوست

ابتدا بهتر است بدانیم رنگ پوست ما را چه عواملی تعیین می کنند. میزان یک رنگدانه در پوست هر شخص رنگ پوست وی را مشخص می نماید. این رنگدانه پوستی ملانین (melanin) نام دارد.

ملانین از کجا می آید؟

سلول های تخصصی درون پوست همه ما وجود دارند که کارشان تولید ملانین است. هر چه این سلول های ملانین بیشتری تولید کنند، رنگ پوست فرد تیره تر خواهد بود.

چه چیزی میزان تولید ملانین پوست هر فرد را مشخص می کند؟

به طور عمده، ژنتیک اشخاص میزان تولید ملانین پوست آنها را تعیین می نماید. اگرچه عوامل دیگری هم تا حدودی روی تیرگی یا روشنی رنگ پوست موثر هستند. میزان مواجهه با نور خورشید، هورمون ها، آسیب های پوستی مانند زخم ها، و قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی گوناگون هم می توانند میزان تولید ملانین را تحت تاثیر قرار دهند. به طور کلی، تغییر رنگ پوست که حاصل عوامل محیطی باشد در بیشتر موارد خودبه‌خود برطرف می شود. به عنوان نمونه، وقتی با حضور در سالن برنزه شدن (سولاریوم) رنگ پوست تیره تر می گردد، به تدریج و با گدشت زمان رنگ پوست به حالت طبیعی برمی گردد. البته برخی موارد هم وجود دارد که لکه های پوستی به اجزای دائمی پوست تبدیل می شوند. لکه های تیره پوست مانند لکه های پیری یا لکه های کبدی، با گذشت زمان به لکه های کم و بیش همیشگی و ماندگار مبدل می گردند.

روشن کردن پوست چیست؟

این کار نوعی از درمان زیبایی به شمار می آید. با روشن کردن پوست، رنگدانه های پوستی کم می شود و اگر این کار ادامه یابد ممکن است پوست به طور کامل سفید شود. محصولات روشن کننده پوست هم به صورت غیرنسخه ای و هم با نسخه پزشک از داروخانه ها قابل تهیه است. این محصولات با نام های دیگر مانند سفیدکننده پوست، کرم روشن سازی پوست، شفاف کننده پوست، و موارد مشابه هم خطاب می شوند. بیشتر افرادی که از روشن کننده های پوست استفاده می کنند، مشکلات پوستی خاصی دارند. برخی از این مشکلات پوستی عبارتند از:
  • لکه های پیری پوست
  • رد جوش و آکنه
  • تغییر رنگ پوست ناشی از هورمون ها
بعضی از اشخاص هم از روشن کننده های پوست برای کاهش تیرگی رنگ کلی پوست همه بدن استفاده می کنند. این افراد کرم های روشن کننده پوست را به سراسر بدن خود می مالند. آنها می خواهند رنگ پوست همه بدن خود را به طور کامل روشن نمایند. انجام این کار با برخی از روشن کننده های پوست می تواند خطرآفرین باشد. چرا؟

آیا روشن کننده پوستی که به کار می بریم، جیوه دارد؟

جیوه یکی از مواد تشکیل دهنده گروهی از کرم های روشن کننده پوست است. اگر این کرم به سطح وسیعی از بدن مالیده شود، جیوه موجود در آن به میزان زیاد ممکن است جدب بدن شود و باعث مسمومیت با این فلز سنگین گردد. جیوه یک ماده سمی محسوب می شود. غلظت بالای این فلز در خون با علائم روانپزشکی، عصبی و مشکلات کلیوی ممکن است همراه باشد. زنان باردار در استفاده از روشن کننده های پوست باید احتیاط بیشتری به خرج دهند. جیوه موجود در برخی از این محصولات، از خون مادر به خون جنین انتقال می یابد. خوشبختانه مدتی است که به کارگیری جیوه در روشن کننده های پوست در بسیاری از کشورهای جهان مانند ایالات متحده آمریکا ممنوع شده است. با وجود این، هنوز روشن کننده های پوست تولید شده در برخی از کشورهای جهان حاوی جیوه هستند. بنابراین بهتر است پیش از به کار بردن هر روشن کننده پوست حتما بروشور داخل جعبه آن را مطالعه کنیم. در این بروشور به مواد تشکیل دهنده کرم روشن کننده پوست دقت بیشتری مبذول گردد.

مکانیسم عمل روشن کننده های پوست به چه ترتیب است؟

این محصولات یک یا چند ماده موثره در خود دارند که در پوست محل استعمال، میزان ملانین را کاهش می دهند. هیدروکینون مشهورترین ماده موثره ای به شمار می رود که در محصولات روشن کننده پوست وجود دارد. با توجه به عوارض احتمالی این ماده، اداره نظارت بر غذا و داروی ایالات متحده آمریکا، مقرراتی را برای محصولات دارای هیدروکینون وضع کرده است. بر اساس این مقررات، محصولات روشن کننده پوست که حاوی 2 درصد هیدروکینون هستند، به صورت غیرنسخه ای از داروخانه قابل تهیه هستند. داروخانه های آمریکا محصولات حاوی 4 تا 6 درصد هیدروکینون را فقط با نسخه پزشک به فروش می رسانند. بجز هیدروکینون از مواد موثر دیگر هم ممکن است محصولات روشن کننده پوست استفاده شود. استروییدها و رتینوئیدها از جمله این مواد به شمار می روند. رتینوئیدها موادی هستند که از ویتامین آ مشتق شده اند. برخی از روشن کننده های پوست به جای مواد شیمیایی از مواد طبیعی استفاده می کنند. یکی از معروف ترین مواد طبیعی که در این محصولات به کار می رود، اسید کوجیک است. اسید کوجیک از یک قارچ خاص استحصال می شود. آربوتین (arbutin) نام ماده طبیعی دیگری است که در روشن کننده های پوست کاربرد دارد.

آیا روشن کننده های پوست عوارضی هم دارند؟

همان طور که در بخش های پیشین هم عنوان شد، جیوه موجود در برخی از روشن کننده های پوست مهم ترین خطری است که متوجه مصرف کننده این محصول است. خوشبختانه بیشتر محصولات روشن کننده پوست فاقد جیوه هستند. روشن کننده های پوست ممکن است در درصد کمی از استفاده کنندگان، با عوارض زیر همراه باشد:
  • استفاده درازمدت از محصولات روشن کننده پوست ممکن است در برخی افراد باعث پیری زودرس پوست شود
  • مصرف این محصولات برای مدت طولانی، پوست را نسبت به اشعه مضر آفتاب حساس تر می کند و احتمال وقوع سرطان پوست ناشی از آفتاب را افزایش می دهد.
  • برخی از روشن کننده های پوست حاوی مقادیری از استروئید هستند. این ماده احتمال بروز عفونت پوستی، نازک شدن پوست، و آکنه را افزایش می دهد. همچنین این ماده ترمیم زخم را با تاخیر روبه‌رو می کند.
  • اگر محصولات دارای استروئید به سطح وسیعی از پوست مثلا به همه بدن مالیده شود، امکان جذب مقادیر زیادی از آن، از راه پوست به خون وجود دارد. غلظت بالای استروئید در بدن می تواند برای سلامتی ما مضر باشد. بنابراین در مصرف این محصولات باید جانب احتیاط را به کار گرفت.
  • درصد کمی از افراد نسبت به هیدروکینون واکنش افراطی نشان می دهند. پوست این افراد در ناحیه استعمال این ماده ممکن است به رنگی روشن تر از آنچه موردنظر فرد بود، تغییر رنگ دهد.
  • از سایر مواد سفیدکننده که برای پوست تولید نشده اند باید پرهیز کرد. استفاده از مواد سفیدکننده خانگی مانند محلول های رقیق آب ژاول ممکن است باعث آزردگی پوست یا واکنش آلرژیک پوستی شود.

هنگام استفاده از روشن کننده پوست به چه نکاتی باید توجه کنیم؟

اگر پرسشی در مورد این محصولات داریم، می توانیم از کارشناسان داروخانه یا پزشک بپرسیم. با وجود این، بهتر است حتما نکات زیر را هنگام استفاده از محصولات روشن کننده پوست در ذهن داشته باشیم.
  • مطمئن شویم در مواد تشکیل دهنده محصول موردنظر جیوه وجود ندارد. جیوه و ترکیبات مورد استفاده آن با نام های انگلیسی زیر قابل شناسایی هستند:
    • Mercury
    • calomel
    • mercuric
    • mercurous
    • mercurio
  • اگر روشن کننده پوست حاوی هیدروکینون بیش از دو درصد است، توصیه می کنیم با دکتر داروساز در داروخانه یا پزشک معالج در مورد میزان و مدت استفاده مشورت شود.
  • راه های درمانی دیگری هم برای سفیدسازی پوست وجود دارد مانند پیلینگ (لایه برداری) شیمیایی، میکرودرم ابریژن، میکرونیدل و درمان با لیزر. درباره لزوم استفاده از آنها هم از پزشک یا کارشناس زیبایی خود سوال کنیم.