لکه های تیره

لکه های تیره پوست چرا شکل می گیرند و چگونه برطرف می شوند؟

در هر سنی ممکن است لکه های پررنگی روی پوست ایجاد شود. بیشتر لکه های تیره پوست در سنین میانسالی بروز پیدا می کنند. اغلب اوقات این لکه ها حاصل قرار گرفتن در معرض تابش مستقیم آفتاب هستند. گاهی قرار داشتن زیر نور ماوراء بنفش غیرطبیعی هم ممکن است منشا ایجاد چنین لکه هایی باشد مانند نور مورد استفاده در سولاریوم ها یا همان سالن های برنزه شدن. لکه های تیره پوست ممکن است حاصل بیماری ها یا برخی از مشکلات پوست باشند. همچنین گاهی این لکه ها پس از مصرف دارو و به عنوان عوارض آنها بروز می یابند.

سایر نام های لکه های تیره پوست :

این لکه ها ممکن است با نام های دیگری هم شناخته شوند مانند:
  • لکه های پیری پوست
  • زیاد شدن رنگدانه پوست یا در اصطلاح پزشکی هایپرپیگمانتاسیون
  • لکه های کبدی
  • کک و مک سولار و ناشی از برنزه کردن پوست

آیا لکه های تیره پوست خطرناک هستند؟

به طور کلی، این لکه ها نه خطرناک هستند، نه نشانه یک بیماری تهدیدکننده. با وجود این، گاهی ممکن است به سمت سرطانی شدن سوق پیدا کنند. اگر اذیت تان می کند، برای روشن کردن یا حتی برداشتن آنها اقدام کنید. در ادامه ین نوشتار به توضیحات بیشتر درباره علائم، تشخیص و درمان لکه های تیره پوست می پردازیم.

علائم لکه های تیره پوست :

رنگ این لکه ها می تواند از قهوه ای روشن تا قهوه ای تیره یا حتی سیاه متغیر باشد. لکه های تیره پوست مسطح هستند. بیشتر آنها، شکل بیضی دارند. لکه های تیره در پوست هر جایی از بدن ممکن است ظاهر شود. واضح است که پوست مناطقی از بدن که تحت تابش آفتاب قرار دارد، برای ظهور چنین لکه هایی مستعدتر هستند. مناطق زیر بیشتر از سایر جاهای بدن به لکه های تیره پوست دچار می شوند:
  • صورت
  • پشت دست ها
  • شانه ها
  • بازوها
  • پشت
هر لکه تیره پوست به طور کلی، اندازه کوچکی دارد. گاهی چندین لکه به صورت گروهی و در کنار هم، ظاهر می شوند. در این صورت ممکن است مناطق نسبتا وسیعی از پوست بدن تیره به نظر برسد.

علل ظهور لکه های تیره پوست :

رنگدانه ای که باعث تیره شدن رنگ پوست می شود، ملانین نام دارد. اگر این رنگدانه بیشتر از حد طبیعی در جایی از پوست تولید شود یا تجمع یابد، لکه تیره تشکیل می شود. در برخی از موارد، آسیب ناشی از رادیکال های آزاد، علت ایجاد لکه های تیره پوست تلقی می شود. در ادامه با برخی از علل ایجاد این لکه ها آشنا می شویم.

قرار گرفتن در معرض تابش اشعه ماوراء بنفش :

علل عمده ایجاد لکه های تیره پوست، آفتاب و سالن های برنزه کردن پوست (سولاریوم) هستند. پیش از این اشاره شد که هاپیرپیگمانتاسیون (ازدیاد تولید و تجمع رنگدانه ملانین) در افراد میانسال بیشتر رخ می دهد. این مرحله نخستین واکنش پوست به قرار گرفتن تحت آفتاب به شمار می رود. اگر هنگام قرار گرفتن زیر نور آفتاب از محصولات ضدآفتاب یا وسایل محافظت در برابر آفتاب استفاده نکرده باشیم، حتی در سنین پایین تر هم در معرض خطر ایجاد لکه های تیره پوست قرار داریم. افراد زیر بیشتر در معرض بروز لکه های تیره پوست قرار دارند:
  • کسانی رنگ پوست و موی آنها روشن تر است
  • کسانی که بیشتر دچار آفتاب سوختگی شده اند
  • کسانی که دچار آفتاب سوختگی شدید گشته اند
در ادامه می خوانیم که عوامل دیگر هم ممکن است به ایجاد چنین لکه هایی کمک کنند. در بیشتر موارد، این عوامل در کنار تابش اشعه ماوراءبنفش آفتاب به ایجاد لکه ها می انجامند؛ اگرچه گاهی هم به تنهایی مسوول ایجاد لکه ها هستند.

بیماری ها و مشکلات پوستی :

در این بخش با آن دسته از بیماری ها یا مشکلات پوستی آشنا می شویم که می توانند لکه های تیره پوستی ایجاد نمایند. شایان ذکر است که این موارد با لکه های پیری پوست فرق دارند.
  • تیرگی پوست بعد از ضایعات التهابی مانند دانه یا جوش
  • تیرگی پوست در بارداری که به آن ملاسما (melisma) یا کلواسما (chloasma) هم گفته می شود
  • تیرگی ناف و خط وسط شکم در بارداری که با اصطلاح پزشکی linea nigra شناخته می شود
  • التهاب پوستی ناشی از آلرژی به آفتاب که در اصطلاح پزشکی Riehl’s melanosis هم به آن اطلاق می گردد
  • و چند مورد از مشکلات پوستی دیگر که در آنها بیشتر پوست صورت و گردن تغییر رنگ می دهد مانند اریتروملانوزیس فولیکولاریس

عوارض داروها :

چرا برخی از داروها باعث ایجاد لکه های تیره پوستی می شوند؟ داروهای مشخصی وجود دارند که حساسیت پوست را در برابر آفتاب افزایش می دهند. به این حالت حساسیت به نور یا photosensitivity هم گفته می شود. در زیر با برخی از این داروها آشنا می شویم:
  • داروهای حاوی استروژن مانند بیشتر انواع قرص ضدبارداری
  • تتراسیکلین ها و سایر آنتی بیوتیک های وسیع الطیف (موثر روی گروه های متعددی از باکتری ها) مانند داکسی سیکلین
  • آمیودارون که برای درمان برخی از بی نظمی های تپش قلب تجویز می شود
  • فنی توئین که یک داروی ضد صرع به شمار می رود و از تشنج جلوگیری می کند
  • فِنوتیازین ها که در درمان اختلالات ذهنی و هیجانی نقش اساسی ایفا می کنند مانند کلرپرومازین و پرفنازین
  • سولفونامیدها که نقش آنتی بیوتیک در درمان عفونت ها بر عهده دارند مانند کوتریموکسازول
سایر علل ایجادکننده لکه های تیره پوست :
چنین لکه هایی ممکن است در شرایط زیر هم تظاهر پیدا کنند:
  • حاملگی
  • بیماری های کبدی
  • بیماری آدیسون یا کم کاری غده فوق کلیوی (غده آدرنال تولیدکننده هورمون آدرنالین)
  • تومورهای غده هیپوفیز در قاعده جمجمه (نوعی تومور مغزی)

تشخیص لکه های تیره پوست :

این لکه ها هیچ درد، سوزش یا مشکل دیگری ندارند. قوام محل بروز این لکه ها همانند پوست سایر نقاط سالم بدن است. بیشتر آنها هیچ خطری برای سلامت ما ندارند. بنابراین لازم نیست برای رفع آنها کاری کنیم مگر این که به دلایل زیبایی ترجیح دهیم از وجود آنها رهایی یابیم. برای رفع لکه های تیره پوست از داروهای نسخه ای که توسط پزشک تجویز می شود، می توان استفاده کرد. همچنین برخی عملیات زیبایی یا پزشکی یا درمان های خانگی می توانند در رفع این لکه ها موثر واقع شوند.

درمان های موضعی برای رفع لکه های تیره پوست :

گاهی پزشک کرم های برطرف کننده لکه های تیره پوست را تجویز می کند. رفع این لکه ها با چنین کرم هایی چند ماه زمان نیاز دارد. بیشتر این کرم ها حاوی ماده موثره ای به نام هیدروکینون هستند. این ماده، تولید رنگدانه پوستی ملانین را کاهش می دهد. اگرچه استفاده درازمدت از این کرم ها شاید بی خطر نباشد، اما استفاده کوتاه مدت از آنها بسیار مفید واقع می شود. برخی از کرم های موضعی هم به صورت غیرنسخه ای قابل تهیه هستند. این کرم ها شامل برخی مواد موثره مانند رتینوئیدها، آلفا هیدروکسی اسید یا گلیکولیک اسید هستند. چنین کرم هایی لکه ها را کم رنگ می سازند اما محو نمی کنند. شایان ذکر است که همه این داروها پوست را نسبت به نور حساس می کنند و در طول درمان باید حتما از محصولات ضدآفتاب با SPF مناسب استفاده کرد. SPF شاخصی است که میزان محافظت کنندگی محصول ضدآفتاب را نشان می دهد.

کارهای زیبایی :

پزشکان و کارشناسان زیبایی از امور زیبایی مختلف برای رفع لکه های تیره پوست استفاده می کنند. به طور معمول، در کنار کارهای زیبایی از کرم های موضعی برطرف کننده لکه پوست هم استفاده می شود. دقت شود که برخی از این کارها برای افرادی که پسوت حساس دارند، مناسب نیست. برخی از این کارهای زیبایی عبارتند از:
  • درمان با لیزر: در این روش از انرژی نور برای برداشتن لایه لایه لکه ها استفاده می شود. خونمردگی، قرمزی، ورم و عفونت از عوارض درمان لکه های تیره پوست با لیزر به شمار می روند.
  • محصولات موضعی لایه برداری یا پیلینگ: این محصولات بیشتر شامل اسید گلیکولیک یا اسید سالیسیلیک است. این روش درمانی به طور معمول، به ایجاد پوستی سالم تر و شاداب تر منتهی می شود. عوارضی مانند التهاب پوستی هم محتمل است.
  • میکرودرم ابریژن: در این روش سلول های پوست با روش فیزیکی برداشته می شوند. پس از میکرودرم ابریژن ممکن است پوست به طور موقت رنگ صورتی پیدا کند. به طور کلی، این روش بسیار کم خطر به شمار می آید.
  • کرایوسرجری یا جراحی با سرما: در این روش با استفاده از محلول نیتروژن مایع لکه های تیره، به ویژه لکه های پیری پوست، منجمد شده و رنگ می بازند. در جراحی با سرما هم لکه به صورت لایه لایه برداشته می شود. عارضه مهم این روش احتمال سفیدتر شدن این منظقه پوست نسبت به اطرافش است.

پیشگیری از لکه های تیره پوست :

با افزایش سن، پیدایش چنین لکه هایی اجتناب ناپذیر است. اگرچه روش های زیر می توانند از عود لکه هایی که با درمان محوشان کرده ایم، پیشگیری کنند:
  • به کارگیری محصولات ضدآفتاب مانند کرم یا لوسیون با SPF مناسب: دقت کنیم که بیشتر این محصولات به گونه ای هستند که باید هر دو ساعت یک بار تجدید شوند
  • پوشاندن پوست: وقتی بیرون و در محیط باز هستیم، پوست خود با کلاه یا لباس آستین بلند از اشعه ماوراءبنفش دور نگه داریم. برخی از پارچه ها با SPF مناسب نقش محافظت کنندگی بیشتر دارند.
  • پرهیز از بیرون رفتن در ساعات اوج تابش آفتاب یعنی بین ساعات ده بامداد تا دو بعدازظهر